İş Kanunu’nun 2. maddesinin 7. fıkrası uyarınca alt işveren; bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işverene denilmektedir. Örneğin, bir otelin lokantası ya da bir fabrikanın yemekhanesi gibi yardımcı işler alt işverenlere yaptırılabilmektedir.
Alt işverenin çalıştırdığı işçiler iş sözleşmesi ile asıl işverene değil, alt işverene bağlıdır. Bu işçiler üzerinde yönetim ve yönetimle bağlı yetkiler sadece alt işverene aittir. İşçilerin iş sözleşmeleri de bu kapsamda yalnızca alt işveren tarafından feshedilebilmektedir.
> Alt İşverenlik İlişkisinin Geçerli Şekilde Kurulabilmesinin Şartları
Kanunda ve yönetmelikte ilgili şartlar şu şekilde düzenlenmiştir:
- Yazılı bir sözleşme olmalıdır. Alt İşverenlik Yönetmeliği’nde, asıl işveren ile alt işveren arasında yazılı şekilde alt işverenlik ilişkisinin düzenlenmiş olduğu bir sözleşmenin kurulması gerektiği yer almaktadır.
- Asıl işverenin bağımsız şekilde varlığını koruması gerekmektedir. Bu kapsamda asıl işveren, kendi işyerinde işçilerini çalıştırarak işveren sıfatını korumalıdır. Asıl işverenin işyerinde mal veya hizmet üretimi işlerinde çalıştırdığı işçileri de aynı şekilde bulunmalıdır. Bir işi başka bir işverene yaptıran ve bu isle alakalı olarak kendi işyerinde işçisini çalıştırmayan kişiye işveren, söz konusu işverenden iş alan kişiye de alt işveren olarak nitelendirme yapılamaz. Kısaca, bir işin bütününü üstlenen kişi, alt işveren olarak kabul edilmemektedir. Örneğin, bir inşaatın yapımında işi anahtar teslimine kadar üstlenen kişiye alt işveren olarak nitelendirme yapılmamaktadır. Alt işverenlik ilişkisi bakımından diğer bir husus ise hem asıl işveren hem de alt işveren üstlendikleri iş bakımından kendi işçilerini çalıştırıyor olmalıdır. Asıl işverenden aldığı işi, işçi çalıştırmadan kendisi yapan kişiye alt işveren olarak nitelendirme yapılmayacaktır.
- İş, asıl işverene ait işyerinde yapılacaktır. Burada fason üretim şeklinde iş alan ve aldığı işi kendi işyerinde yapan kişi, alt işveren olarak değerlendirilemez. Fason üretim; bir firmanın üzerine kendi markasını yazdırarak kendisi için başka bir firmada ve başkaca kişilerce üretim yaptırması şeklidir. Üretim, asıl işverenin işyerinde gerçekleşmediği için bu tarz üretimlerde alt işverenlik ilişkisi kurulmayacaktır.
- İşin işyerinde yürütülen mal ve hizmet üretimine ilişkin olması gerekmektedir. Alt işverenin aldığı iş, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı iş ya da asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerden olmalıdır. İşyerinde yürütülen asli ve yardımcı işler dışında iş alan bir işveren, alt işveren olarak değerlendirilemez.
- İşçilerin sadece asıl işverenin işyerinde çalıştırılması gerekmektedir. Üstlendiği iş için görevlendirdiği işçilerini sadece o işyerinde aldığı işte çalıştırmalıdır.
- Alt işverenin daha önce o işyerinde çalıştırılan bir kişi olmaması gerekmektedir. Fakat daha önce o işyerinde çalıştırılan işçinin daha sonra tüzel kişi şirketin ya da adi ortaklığın hissedarı olması, alt işveren ilişkisi kurmasına engel teşkil etmez.
