Anonim Şirket Hisselerinin Hukuki Niteliği
Anonim Şirketlerde hisse senedi çıkarılması hukuki açıdan bir zorunluluk değildir. Ancak pay sahipliğine yönlendirmek veya hukuki işlemlerde bulunmak gibi çeşitli sebepler ile anonim şirketlerde hisse senedi çıkarılması mümkündür. Bilindiği üzere, Anonim Şirketlerde iki farklı pay türü mevcuttur. Bunlar “hamiline yazılı” ve “nama yazılı” pay türleri olarak adlandırılır. Uygulamada daha çok görülen anonim şirketlerde paylar ve pay senedinin tek tür olmasıdır.
Nama yazılı pay senetlerinde şirketin ortağının adı, soyadı, unvanı gibi bilgilere kolayca erişilir. Hamiline yazılı pay senetlerinde ise bu bilgiler mevcut olmayıp senedi elinde bulunduran kişi senedin sahibi olarak kabul edilir.
Hisse Senetlerinin Basılmasının Zorunlu Olduğu Haller
Anonim şirketlerde hamiline yazılı hisse senetlerinin basılması süre ile bağlantılı bir zorunluluğa sahiptir. Hamiline yazılı hisse senetlerinde, söz konusu bedellerin tümünün ödendiği tarihten itibaren üç ay içinde hamiline yazılı hisse senetleri bastırılmalı ve ortaklara dağıtılmalıdır. Nama yazılı hisse senetlerinin basılması ise isteğe bağlıdır. Şöyle ki; Anonim Şirketin sermayesinin en az onda birine sahip ortakların hisse basımı için istemde bulunması gerekir. Halka arz edilmiş olan Anonim Şirketlerde ise bu oranın yirmide bir olduğu görülmektedir. Bahsi geçen oranlar doğrultusunda azınlığın istemde bulunması halinde nama yazılı paylar senede bağlanır ve hisse sahiplerine verilir.
Anonim Şirketlerde Hisse Senedinin Haczedilebilmesi
Anonim şirketlerde hisse haczinin incelenebilmesi için halka açık olmayan ve halka açık olan anonim şirketler olmak üzere iki başlık altında değerlendirme yapılmalıdır.
- Halka Açık Olmayan A.Ş.’lerde Hisse Haczi (TTK)
Türk Ticaret Kanunu ele alındığında, ilgili madde hükmünde Anonim Şirketler kapsamında alacaklının, borçlu adına çıkarılan hisse senetlerini haczettirebileceğine yer verildiği görülmektedir. Ancak önemle belirtmek gerekir ki, söz konusu senetlerin borçlu tarafa teslim edilmiş olması halinde icra müdürü, şirketten borçlunun hisselerine haciz konulmasını talep edememektedir. Çünkü hukukumuzda hisse senetleri “kıymetli evrak” sınıfında olup kıymetli evrakların fiili olarak haczedilmesi bir zorunluluktur. Konuya ilişkin Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 1996/1547 E., 1996/1654 K. Sayılı içtihadı şu şekildedir:
“İstanbul 6.İcra Müdürlüğü’nün Bakırköy 4.İcra Müdürlüğü’ne gönderdiği talimat yazısında borçlu SSE’nin AT Ticaret A.Ş. nezdindeki hisse senetlerinin haczi, muhafaza altına alınması ve pay defterine işlenmesi istenilmiştir. Talimat uyarınca Bakırköy 4.İcra Müdürü şirket merkezine gitmiş, şirket yetkilisi hisse senetlerinin borçluya teslim edildiğini, şirkette borçluya ait hisse senedi bulunmadığını bildirmiştir. Şirkette borçluya ait hisse senedi bulunmadığından talimat uyarınca hisse senetlerinin haczi ile pay defterine işlenmesi için şirkete müzekkere yazılmıştır.
TTK’nın 415. ve 416. maddeleri uyarınca anonim şirketlerin çıkarttıkları hamiline veya nama yazılı hisse senetleri cirosu kabil senetlerdendir. İİK.nun 88/1 maddesi uyarınca bu senetlerin icra müdürlüğünce haczedilip icra dairesinde muhafaza altına alınması zorunludur. Hisse senetleri bulunamadığına göre icra müdürlüğünce şirkete hisse senetlerinin haczi ile pay defterine işlenmesi yolunda yazı yazılması doğru değildir. Şikâyetin kabulü gerekirken yazılı gerekçe ile reddi doğru değildir.
Şikayetçi vekilinin karar düzeltme isteminin kabulü ile dairemizin 16.11.1995 tarih 1995/15782-16181 sayılı onama kararının kaldırılmasına Bakırköy 2.İcra Tetkik Mercii’nin 19.09.1995 tarih 1995/1061-1160 sayılı red kararının İİK’nın 366. ve HUMK’un 48. maddeleri uyarınca BOZULMASINA karar verildi.”
- Halka Açık A.Ş’lerde Hisse Senedinin Haczedilebilmesi (SPK)
Halka açık olan Anonim Şirketlerde ilgili senedin borçlunun elinde bulunması halinde yukarıda açıkladığımız gibi fiilen haciz işlemi uygulanarak işlemin gerçekleştirilmesi mümkündür. Ancak uygulamada bu tür senetlerin fiili olarak borçlu elinde bulunmasına çok az rastlanmaktadır. Genelde aracı bir kurumda veyahut İMKB üyesi olan bir bankada senetlerin muhafaza altına alındığı görülmektedir. Bu doğrultuda borçluya ait hisse senedinin haczedilebilmesi için muhafaza altına alındığı aracı kurum veya bankaya haciz ihbarnamesi gönderilerek haciz işlemi gerçekleştirilmelidir.
- Hisse Senedi Yerine İlmühaber Çıkarılması Halinde Yapılacak Haciz İşlemi,
Hisse senetlerinin tedavülünü sağlamak adına anonim ortaklıkta ilmühaber çıkarılabilmektedir. Bu halde ilmühaberler de hisse senetleri ile aynı niteliğe sahip olarak kıymetli evraklar sınıfına dahil edilmiştir. Yargıtay’ın içtihatları kapsamında ilmühaberlerin haczi için fiili olarak işlem gerçekleştirilip muhafaza altına alınması gerekmektedir. Haciz işlemi gerçekleştikten sonra üçüncü şahısların menfaatinin korunabilmesi için ilgili ilmühaberlerin haciz işleminin gerçekleştirildiğini ilgili Anonim Şirkete bildirimde bulunularak haczin pay defterine işlenmesi talep olunur.
- İlmühaber veya Hisse Senedi Çıkarılmamış A.Ş’lerde Hisse Senedi Haczi
Tüm mevzuatımız kapsamında ekonomik açıdan değeri olan ve haczi yasaklanmamış olan devredilebilir mallar hacze kabil olacağından, borçlunun senede bağlanmamış A.Ş hissesinin de haczi mümkün olacaktır. Konuya ilişkin İcra ve İflas Kanunu’nun 94. Maddesi şu şekildedir:
“… Anonim şirketlerde paylar için pay senedi veya pay ilmühaberi çıkarılmamışsa, borçlunun şirketteki payı icra dairesi tarafından şirkete tebliğ olunarak haczedilir. Bu haczin şirket pay defterine işlenmesi zorunludur; ancak haciz, şirket pay defterine işlenmemiş olsa bile şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Haciz, icra dairesi tarafından tescil edilmek üzere Ticaret Siciline bildirilir.”
