Evlilik sözleşmesi, tarafların Türk Medeni Kanunu uyarınca belirtilen ölçüler çerçevesinde evlilik süreci boyunca ve evlilik birliği sona erdikten sonra malların yönetim ve paylaşım şeklini belirleyebildikleri hukuki bir sözleşme çeşididir. Söz konusu sözleşme tarafların ortak irade beyanlarına dayanır ve Türk Medeni Kanunu’nda mal rejimi sözleşmesi olarak isimlendirilmiştir.
Türk Medeni Kanunu’nun 202 ile 208. Maddeleri ile arasında düzenlemeye yer verilmiş olan evlilik sözleşmesi; eşlerin ekonomik haklarını koruma, mal paylaşımı hususunda netlik sağlama, mirasçıların korunması ile doğabilecek veya mevcut borçlardan karşı tarafın korunması gibi amaçları taşır. Evlilik sözleşmesinin salt olarak tarafların mal varlıkları hakkında iradelerini ortaya koyan bir karşılıklı anlaşma ile sınırlı olduğu unutulmamalıdır.
Türk Medeni Kanunu’nun 202/2. Maddesi uyarınca evlilik sözleşmesinin yasal dayanağı şu şekildedir: “Eşler, mal rejimi sözleşmesi ile kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler. “ Ayrıca, Türk Medeni Kanunu’nun 203. Maddesi uyarınca da evlilik sözleşmesinin yapılabileceği zaman şu şekilde belirtilmiştir: “Mal rejimi sözleşmesi, evlenmeden önce veya sonra yapılabilir.” Söz konusu sözleşme, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılabiliyor iken, evlenme başvurusu esnasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilir.
Evlilik Sözleşmesi (mal rejimi sözleşmesi) ile eşler aşağıdaki rejimlerden birini seçebilirler:
- Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
Türk Medeni Kanunu’nun 202/1. Maddesi uyarınca eşler arasında asıl kabul edilen rejim türü, edinilmiş mallara katılma rejimidir. Taraflar evlilik birliğinden önce veya evlilik birliği süresince herhangi bir mal rejimi tipini seçmediği takdirde kanunen aralarında edinilmiş mal rejimi var olduğu kabul edilir. Eşlerin evlilik birliklerinin başlamasından sonra ermesine kadar (boşanma veya ölüm) edindiği malların tümü ortak mal olarak sayılır ve mallar eşit olarak bölüşülür.
- Mal Ayrılığı Rejimi
Bu evlilik rejimi biçiminde eşler, evlilik birliği içerisinde edindikleri mallara ortak sayılmamaktadır. Taraflar kendi mal varlıkları üzerinde yararlanma, yönetim ve tasarruf hakkına sahip olur.
- Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi hem mal ayrılığı hem de edinilmiş mallara katılma rejimini sonuçları itibariyle taşıdığı söylenebilen bir rejim türüdür. Bu türde, eşler kendi mal varlıkları üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarına sahip olup taraflar mallardan herhangi birinin kendisine ait olduğunu iddia ediyorsa iddiasını kanıtlamak mükellefiyeti altındadır. İddia eden tarafın söz konusu mala ilişkin iddiasını ispatlayamadığı takdirde o mal eşlerin ortak malı sayılır.
- Mal Ortaklığı Rejimi
Mal ortaklığı rejiminde, evlilik birliği süresince eşlerin edindikleri malların tümü ortak mal sayılmaktadır. Eşlerin elde ettikleri her türlü gelir, edinilmiş malvarlığı kapsamındadır. Evlilik birliği öncesinde edinilmiş olan mallar bu ortaklığın dışında kalıp, evlilik birliği süresi boyunca edinilmiş olan her türlü mal tasfiye esnasında eşit olarak paylaştırılır.
