Güncel olarak ceza muhakemesi hukukunda cezalandırıcı adalet sistemi yerine sanığın topluma yeniden kazandırılması ön görülmeye başlanmıştır. Bu kapsamda, modern ceza hukuku sistemlerine göre mahkûmiyet yerine çeşitli alternatif opsiyonlar geliştirilmiştir. HAGB de bu opsiyonlardan birisi olarak karşımıza çıkmaktadır.
HAGB Nedir?
Hükmün Açıklanmasının Geriye Bırakılması (HAGB), sanık hakkında ceza yargılaması neticesinde yetkili ve görevli mahkeme tarafından kararlaştırılan ceza hükmünün kanunda ön görülmüş olan denetim süresi boyunca askıya alınmasıdır. Kanunen bu askıya alınma süresi 5 yıl olup, denetim süresi kapsamında sanığın kasten bir suça karışmaması ve ilgili yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde verilen cezanın kaldırılıp dosyanın düşmesine neden olur. İlgili uygulamanın hukuki dayanağı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. Maddesinde şu şekilde yer almaktadır:
(5) Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.
(6) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;
a. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
b. Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulunularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,
c. Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi gerekir.
(8) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi hâlinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez.
(10) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir.
(11) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması hâlinde, mahkeme hükmü açıklar.
Görüldüğü üzere, ilgili maddede hükmün açıklanmasının geriye bırakılması için gereken koşullardan bahsedilmiştir. Bu şartlar kısaca şu şekilde sıralanabilir:
- Sanığa mahkeme tarafından verilen ceza 2 yıl veya daha az süreli hapis veyahut adli para cezası olmalıdır.
- Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olmalıdır.
- Sanık hakkında tekrardan suç işlemeyeceği kanaatine varılmış olmalıdır.
- Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi gerekmektedir
Yukarıda açıklanan koşullar sağlandığı takdirde mahkeme tarafından HAGB kararı verilebilir. Söz konusu 5 yıllık denetim süresi içerisinde denetim şartlarına uyum sağlamadığı veya kasten yeni bir suça karışması durumunda mahkeme, vermiş olduğu ceza kararının uygulanması için duruşma açar ve geriye bırakılmış olan hükümden verilen ceza infaz aşamasına geçer.
