Kentsel dönüşümün temel amacı, şehirlerdeki riskli ve sağlıksız yapıların yaşanılabilir, güçlü ve güvenli yapılar haline dönüştürülmesidir. Aslen kamu hukukuna dayalı bir alandır. Söz konusu dönüşüm projeleri sadece riskli binaların yerine yeni ve sağlam yapıların inşasıyla sınırlı olmayıp; her türlü kaçak yapılaşmanın önüne geçilmesi, eskimiş binaların yenilenmesi ile park, kültür merkezleri gibi alanlara ilişkin ihtiyaçların karşılanabilmesini amaçlayan geniş çaplı yenileyici projeler bütünüdür.
Kentsel dönüşümün genel olarak amaçları şu şekilde sıralanabilir:
- Doğal Afetlere Karşı Risklerin Azaltılması
- Planlı kentleşmeyi sağlamak
- Can güvenliğinin sağlanması
- Çevresel sürdürülebilirliğinin arttırılması
- Kentlerdeki yaşam kalitesinin yükseltilmesi
Türk hukukunda kentsel dönüşüme ilişkin çeşitli yasal düzenlemeler ile yönetmelikler bulunmaktadır. 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un, kentsel dönüşüm sürecinin temel özelliklerini ve işleyiş biçimini belirleyen kanundur. Söz konusu Kanunun 1. maddesi uyarınca; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair hususlar kapsamında dönüşüm projeleri kanuni düzenleme altına alınmıştır.
Kentsel Dönüşüm Süreci Nasıl İşler?
Kentsel dönüşüm sürecinin başlatılması için öncelikle kat maliklerinin gerekli evrakları toplayarak kentsel dönüşüme yetkili bir firmaya başvurmaları gerekmektedir. İlgili firma, riskli yapı raporu hazırlayarak raporun içeriğinde deprem, sel gibi doğal afetlere ilişkin risk tespitine yer verirler. Rapor neticesinde binanın riskli veya risksiz yapı olduğuna karar verilir. Ayrıca, ilgili idari kurum da maliklere süre vererek riskli yapı tespiti aldırmalarını isteyebilir. Alınmış olan riskli yapı tespitine ilişkin rapora karşı itiraz hakkı mümkün olup, mevcut yapı üzerindeki hak sahipleri rapora karşı itiraz veya dava yoluyla yasal haklarını kullanabilirler. İtiraz hakkının sadece tapu sahiplerine verilmiş olduğu unutulmalıdır. Yapılan itirazlar, Kentsel Dönüşüm İl Müdürlüğü’nde görev alan yetkililer tarafından incelemeye alınarak karara varılır.
Riskli yapı raporunun kesinleşmesiyle beraber, kat maliklerinin salt çoğunluğu (%50+1) sağlanması koşuluyla binanın yıkımı, güçlendirilmesi, yeni proje teklifleri gibi birçok hususların karara bağlanması mümkündür. Bu hususların karara bağlanabilmesi için öncelikle kat malikleri toplantıya davet edilir. Toplantıya davet usulüne ilişkin “Kat Mülkiyeti Kanunu” esas alınmaktadır.
Müteahhit ile kesin anlaşmaya varıldıktan sonra noterden teknik şartnameye uygun olacak şekilde sözleşme yapılır. Yapının inşaatı teknik şartnameye uygun olacak şekilde kontroller yapılarak yönetilir ve inşaat bittikten sonra proje ve eklerine uygun olup olmadığı heyetçe denetlenerek resmi işlemler tamamlanır.
