Ticari işlerde faiz, kapital faizi ve temerrüt faizi olarak ikiye ayrılmaktadır. Kapital faizi, günlük kullanımda daha çok anapara faizi olarak bilinmektedir. Bu faiz türü, özellikle vadeli verilen borçlarda veya alınacak ödemelerde işletilen faizdir. Temerrüt faizi ise, bir borcun gecikmeye uğramasından dolayı uygulanacak olan faiz türüdür. Kural olarak temerrüt faizi, borcun muaccel olduğu günden yani ödeme gününden itibaren işlemeye başlar.
KANUNİ FAİZ ve AKDİ FAİZ
Faiz, aynı zamanda kanuni faiz ve akdi faiz olarak da ikiye ayrılmaktadır.
- Kanuni Faiz: Miktarı kanun tarafından belirlenen kapital faizi.
- Akdi Faiz: Sözleşme ile belirlenen faiz miktarı.
Türk Borçlar Kanunu madde 88’e göre tarafların, uygulanacak olan faiz miktarını aralarındaki sözleşme ile kararlaştırmaları mümkündür. Ancak, kararlaştırılacak kapital faiz oranı, Kanuni faiz oranının yüzde elli fazlasını aşamaz. Yani, Kanuni faizin %10 olduğu bir senaryoda, taraflar en fazla %15 akdi kapital faiz oranı belirleyebilirler.
Eğer uygulanacak faiz oranı sözleşme ile belirlenmemişse, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir.
Temerrüt faizi ise TBK 120’de düzenlenmiştir. Bu hükme göre, taraflar aralarındaki sözleşme ile temerrüt faizini belirlediklerinde kararlaştırılacak faiz oranı, kanuni yıllık temerrüt faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz. Tarafların aralarında faiz oranı belirlemediği durumlarda, borcun doğduğu tarihte mevzuat ile belirlenen kanuni faiz oranları uygulanır.
BİLEŞİK FAİZ (Faize faiz yürütülmesi)
Faizin, belirli devreler sonunda anaparaya eklenmesi ve bunun toplamında oluşan yeni tutara tekrar faiz yürütülmesi halinde bileşik faizden bahsedilir. Adi işlerde bileşik faiz uygulanmaz. Ancak, her iki tarafın da tacir olduğu durumlar için bileşik faiz uygulanabilir.
YABANCI PARA ALACAKLARINA FAİZ İŞLETİLMESİ
Yabancı para alacaklarına işlenecek faiz, Türk lirası üzerinden olan borçlara işlenecek faizlerden farklılık göstermektedir. 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un 4/a maddesine göre; taraflar arasındaki sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmadığı sürece, yabancı para borcunun faizinde Devlet Bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır.
FAİZLE İLGİLİ BAZI SORULAR
- Faiz miktarı anapara borcunu geçebilir mi?
Evet, geçebilir. Gerek adi gerekse ticari işlemlerde, kapital faizinin anapara borcunu geçmesi mümkündür.
- Gecikme faizi zamanında ödenmezse ne olur?
Kanunen, temerrüt (gecikme) faizine faiz işletilemez. Bu hükme aykırı olarak önceden yapılan sözleşmeler de geçersizdir. Ancak, tarafların sonradan aralarında anlaşma yaparak işlemiş temerrüt faizlerini anapara borcuna eklemeleri ve bu bulunan tutar üzerinden temerrüt faizi işletmeleri mümkündür.
