- GİRİŞ
Gelişen teknoloji, hayatımızın her alanını derinden etkileyerek dijital dönüşüm sürecini beraberinde getirmiştir. Bu gelişmeler sonucunda hayatımızda büyük öneme sahip paranın da dijitalleşmesine ilişkin girişimcilik fikirleri ortaya atılmıştır. Bu fikirlerden günümüze kadar gelen ve başarı ile sonuçlanan ilk kripto para birimi Bitcoin, Satoshi Nakamoto tarafından 2008 yılında tasarlanmıştır.[1] Bitcoin’in güvenilir bir kripto para birimi olmasını sağlayan en önemli unsur, Blok Zincir (Blockchain) teknolojisiyle birlikte kullanılmasıdır. Blok Zincir teknolojisi, ilk olarak Bitcoin ile birlikte kullanılmaya başlanan, merkeziyetsiz bir veri tabanı sistemidir. Bu çalışmada öncelikle Blok Zincir teknolojisi ile en yaygın kripto para birimi olan Bitcoin ele alınacak; ardından, bu alanlarda toplumda en sık karşılaşılan sorunlara değinilecektir.
- BLOK ZİNCİR TEKNOLOJİSİ & BİTCOİN
Blok Zincir, sürekli olarak büyüyen veri kayıtlarının bloklar hâlinde depolandığı ve bu blokların birbirine eklenmesiyle işlemlerin doğrulandığı bir veri tabanı teknolojisidir. Blok Zincir ağı üzerinde gerçekleştirilen işlemlere ait bilgiler tüm katılımcılarla (düğümlerle) paylaşılır ve bu veriler, ağdaki tüm düğümler tarafından erişilebilir ve doğrulanabilir durumdadır. Bu özellik, şeffaflık sağlamakta ve üçüncü bir dış dâhilin kontrolündeki merkezi sistemlerden farklılaşmaktadır. Ayrıca, Blok Zincir ağındaki tüm düğümler anonimdir, bu da diğer düğümlerin işlemleri doğrulamasını daha güvenli hale getirir. [2]
Blok zincir teknolojisinin merkezi olmamasından kaynaklanan avantajlar şu şekildedir:
- Blok zincir ağında zincire dahil olan her halka (her kişi ve verisi) anonimdir, bu sayede verilerin güvenli bir şekilde korunması sağlanmaktadır.
- Alıcı ve satıcı taraflar, üçüncü kişilerin onayına gerek kalmaksızın birbirleriyle doğrudan alışverişe geçebilmektedir.
- Blok zincir ağına yapılacak olası bir siber saldırı, bilgisayarların en az %50’si tarafından doğrulanmalıdır, bu da olası bir saldırı ihtimalini imkânsız hale getirmektedir.
Sayılanlarla sınırlı kalmamakla birlikte blok zincir teknolojisinin birçok avantajı beraberinde getirdiği söylenebilir.
İlk kripto para birimi olan Bitcoin, bahsetmiş olduğumuz blok zincir teknolojisi kullanılarak oluşturulmuştur. Blok zincir ağının kullanılmasının Bitcoin alışverişinin güvenilirliği bakımından katkısı büyüktür. İlgili zincir teknolojisinin ve kripto paraların yaygınlaşmasının sahiplerine sunmuş olduğu avantajlar; enflasyon oranının düşük olması, güvenilir bir ödeme aracı olması, kişilerin gizliliğinin ön planda tutulması şeklinde sıralanabilmektedir. Dijital para olan Bitcoin, önemli avantajlar içermesi sebebiyle kripto para alanında çokça tercih edilen bir dijital para birimi olmuştur.
Blok Zincir teknolojisi ve Bitcoin, kullanıcılarına her ne kadar avantaj sunuyor olsa da toplumsal açıdan dezavantajları da bulunmaktadır. Bu dezavantajlar ise şu şekildedir:
- Blok Zincir teknolojisi her ne kadar yüksek güvenlik içerse de çoğu şirketlerin mevcut teknolojik altyapısına bu sistemi entegre etmek zor ve maliyetlidir. Bu sebeple blok zincir teknolojisinin alternatifi olabilecek teknolojilerin geliştirilmesi, daha çok kişi tarafından güvenilir teknolojinin edinilmesi için önemlidir.
- Blok zincir teknolojisinde kullanıcı sayısı ve artan zincir sayısı ile işlemleri doğrulamak, ağların devamlılığını ve güvenliğini sürdürebilmek için yoğun enerji harcanmaktadır. Söz konusu enerjinin genellikle yenilenemeyen kaynaklar kullanılarak harcanması ise bu teknolojinin çevre dostu olmaktan uzak olduğunu ortaya koymaktadır.
- Blok zincir teknolojisinin mantığını anlamak kolay olsa da kullanıcılar veya blok zincir teknolojisinden yararlanmak isteyen şirketler bakımından ilgili teknolojinin karmaşık yapısı bir risktir. Bu sebeple blok zincir teknolojisinin kullanıcılar bakımından daha kolay bir seviyede tutulması da bu dezavantajı ortadan kaldıracaktır.
Ele almış olduğumuz avantajlar ve dezavantajlar hem kullanıcılar hem de blok zincir teknolojisini kullanmak isteyen şirketler bakımından önem arz etmektedir. Dolayısıyla dijital para piyasasında yatırım, kar bazlı hareket etmek isterken herhangi bir zarara uğramamak adına söz konusu hususları bilerek hareket etmek gerekir.
- KRİPTO PARALARIN STATÜSÜ VE YASALLIĞI
Kripto paraların yasal statüsü, her ülkenin kendi hukuki düzenlemeleri çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken bir konudur. Örneğin; Afganistan, Pakistan, Bangladeş, Cezayir, Irak ve Çin gibi ülkelerde kripto paraların kullanımı, alım satımı ve benzeri işlemler tamamen yasaklanmıştır. Buna karşılık Japonya, Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Kanada, Ukrayna ve İsviçre gibi ülkeler ise Bitcoin ve benzeri kripto paralara daha olumlu yaklaşmaktadır. Hatta El Salvador, Bitcoin’i yasal bir ödeme aracı olarak kabul eden dünyadaki ilk ülke olma unvanını taşımaktadır. [1]
Önceki dönemlerde Türkiye’de Bitcoin’e ilişkin herhangi bir yasal düzenleme bulunmamakta iken, 16 Nisan 2021 tarihli ve 31456 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik” ile kripto varlıklar, Türk hukuk sisteminde ilk kez tanımsal bir çerçeveye kavuşturulmuştur. Söz konusu yönetmelikte kripto para “kripto varlık; dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak sanal olarak oluşturulan, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan, ancak itibari para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı olarak değerlendirilmeyen gayri maddi varlık” olarak tanımlanmıştır. Bu tanımda ‘gayri maddi varlık’ ifadesiyle, kripto varlıkların fiziksel bir karşılığının bulunmadığı ve dijital nitelik taşıdığı açıkça vurgulanmaktadır. Aynı Yönetmeliğin 3. maddesiyle ise, kripto varlıkların bir ödeme aracı olarak kullanılmaları ve bu doğrultuda hizmet sunulması yasaklanmıştır. Dolayısıyla, ilgili düzenleme kripto para yatırımlarını veya kripto para borsalarını yasaklamamakta; yalnızca bu varlıkların ödeme işlemlerinde kullanılmasını ve buna ilişkin hizmetlerin sunulmasını engellemektedir.
Sonuç olarak, kripto paraların yasal durumu ülkeden ülkeye önemli farklılıklar göstermektedir. Türkiye’de ise kripto varlıklar yasal bir zemine oturtulmuş; ancak ödeme aracı olarak kullanılmaları açıkça yasaklanmıştır.
- YENİ GÜNDEM: KRİPTO PARA DOLANDIRICILIĞI
Blok zincir ve kripto paralar açısından ele alınması gereken bir diğer önemli konu ise kripto para dolandırıcılığıdır. Geniş kitlelerce ilgi gören kripto paralar, her ne kadar blok zincir teknolojisi sayesinde güvenilir bir altyapıya sahip olsa da dolandırıcılar bu teknolojiyi doğrudan hedef almak yerine, çoğunlukla bireylerin duygu ve psikolojilerini manipüle ederek saldırılarını gerçekleştirmektedir. Bu durum, teknolojik güvenlik sisteminin ötesinde, kullanıcıların bilinç düzeyini ve farkındalığını ön plana çıkarmaktadır. Günümüzde en yaygın kripto para dolandırıcılığı yöntemleri ise şu şekildedir:
- Oltalama Tekniği, Sahte Web Siteleri
Bu dolandırıcılık yönteminde siber suçlular, kripto para alım satım platformlarının veya dijital cüzdan sitelerinin birebir kopyası olan sahte internet siteleri oluşturmaktadır. Arama motorlarında bu sahte siteleri üst sıralara taşıyan dolandırıcılar, verdikleri reklamlarla da kullanıcılar üzerinde güvenilir bir izlenim yaratmaktadır. Sitelerin profesyonel ve ikna edici bir şekilde tasarlanmış olması, kullanıcıların gerçek ve sahte platformları ayırt edememesine neden olmaktadır. Bu nedenle kullanıcılar, kendi giriş bilgilerini farkında olmadan sahte siteye girdiklerinde, bu veriler siber suçlular tarafından ele geçirilmekte ve gerçek platformlar üzerinden kullanıcı hesaplarındaki kripto varlıklar kendi hesaplarına aktarılmaktadır.
- Kimlik Avı
Oltalama tekniği ile benzer şekilde siber suçlular; oluşturdukları sahte siteler veya kullanıcılara gönderdikleri sahte linkler aracılığıyla kullanıcıların bilgilerini elde ederek kimlik avı yapmaktadır. Elde etmiş oldukları kimlik bilgileri ile kişilerin Coin hesaplarına giriş yaparak, hesaptaki miktarı kendi hesaplarına transfer etmektedirler.
- Pumb-Dump Dolandırıcılığı
Kişilerin güven duygusunu istismar eden bu dolandırıcılık yöntemi, kripto para alanında en sık karşılaşılan senaryolardan biridir. Özellikle kripto para yatırımına yönelik oluşturulan çevrimiçi gruplarda ortaya çıkan bu yöntemde, kişiler belirli bir projeye ya da Coin’e yatırım yapmaya ikna edilir. Yöntem, klasik yatırım vaadi dolandırıcılıklarına benzese de burada yatırım tavsiyesi veren kişiye duyulan güvenin belirleyici rol oynaması dikkat çekicidir. Bu güven ortamı, mağdurların dolandırıldıklarını fark etmelerini geciktirmekte ve maddi kayıpların boyutunu artırmaktadır.
Yatırım tavsiyesi veren kişilerin uzmanlığına duyulan güven sayesinde, kullanıcılar sahte şekilde değerleri yükseltilmiş Coin veya projelere yatırım yapmaktadır. Bu süreçte siber suçlular, manipülasyon yoluyla oluşturdukları yapay değer artışı üzerinden haksız kazanç sağlarken; yatırımcılar ise ellerinde değeri düşen şişirilmiş Coin’lerle kalmaktadır.
- Virüs, Zararlı Yazılım
Siber suçluların hedefinde, her yöntemde olduğu gibi, kişisel verilerin ele geçirilmesi bulunmaktadır. Blok zincir sisteminin hacklenmesi neredeyse imkânsız olduğundan, suçlular özellikle kullanıcıların şifrelerini ve kişisel bilgilerini sakladıkları ortamlara erişmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç uğruna kullanıcılara gönderilen virüs veya zararlı yazılım içeren link, mesajlar aracılığıyla kişisel verileri ele geçirmeye çalışmaktadırlar. Söz konusu kötü amaçlı yazılımlar; kullanıcıların ekranlarını gizlice kaydedebilir, klavye hareketlerini takip edebilir ya da cüzdan ve kripto para uygulamalarına erişim sağlayabilir. Kötü amaçlı yazılımlar sayesinde ele geçirilen kimlik bilgileri, suçlular tarafından kripto para hesaplarından yasa dışı para transferleri yapmak için kullanılmaktadır.
- Kar, Yatırım Vaadi
Kişilerin yatırıma duydukları heves kullanılarak “1 yatırım ile 50 kat daha fazla kar” kazanacakları tarzında vaatler ile gerçekleştirilen dolandırıcılık yöntemidir. Bu yöntemde kişilerin hırsı, hızlı para kazanma yöntemine duydukları heves kullanılarak yatırımcı kişiler manipüle edilmektedir.
- Kripto Para Borsası Dolandırıcılığı
Kişiler nezdinde güvenli bir kripto para borsası izlenimi uyandırarak yatırım yapmalarını sağlama ve ardından borsanın yöneticileri -gerçekte siber suçlular- tarafından paraların çekilmesi şeklindeki yöntemdir.
- Sahte Kripto Para
Gerçekte var olmayan, sahte bir kripto para biriminin gelecekte önemli ölçüde değer kazanacağı ve büyük kazançlar sağlayacağı yönündeki yanıltıcı vaatlerle yatırımcılara sunulması ve bu sayede kişilerin dolandırılması yöntemidir. Sonuçta yatırım yapanlar ellerinde değersiz bir varlıkla kalırken, suçlular yüksek meblağlarda haksız kazanç elde etmektedir.
Yukarıda yer verilen yöntemlerin her biri farklı şekilde gerçekleştirilse de hepsinin temelinde kişilerin duyduğu güven duygusunun, yatırım hevesinin ve hızlı para kazanma isteğinin kullanılarak elde edildiği görülmektedir. Bu sebeple gerçekleştireceğiniz her yatırım için bizzat araştırarak ilgili yatırımın her aşamasının güvenlik kontrolünü sağlamanız gerekmektedir. Bu noktada yıllarca emek verdiğiniz birikimlerinizin, dolandırıcıların ağına düşmemesi için yatırımlarınızı avukatınızla yürütmeniz önerilmektedir.
SONUÇ
Blok zincir teknolojisi ve kripto paralar, hukukumuzda sürekli gelişen ve güncellenen dinamik bir alan olarak önemini korumaktadır Türkiye’de kripto paraların tamamını yasaklayan bir düzenleme bulunmamakla birlikte, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın yayımladığı yönetmelik ile kripto varlıkların ödeme aracı olarak kullanılmaları ve bu doğrultuda hizmet sunulması açıkça yasaklanmıştır. Ülkemizde mevcut hukuki düzenlemelerde halihazırda eksiklikler bulunmaktadır ve bu sebeple henüz ilgili yasakların yaptırımına ilişkin düzenleme yapılmamıştır. Her ne kadar düzenleme olmasa bile kripto varlıklarla yapılacak her türlü işlem öncesi uzmanından görüş almak ve herhangi bir yasağı ihlal etmemek önemlidir.
Diğer yandan, kripto para alanında yaşanan dolandırıcılık yöntemleri, yatırımcıların karşı karşıya olduğu en ciddi tehditlerden biridir. Siber suçluların kullandığı farklı yöntemlere karşı dikkatli olmak, her adımı titizlikle araştırmak ve güvenilir kanallardan işlem yapmak, mağduriyetlerin önlenmesi için şarttır. Ülkemizde mevcut hukuk mevzuatı çerçevesinde, kripto para ve kripto para dolandırıcılığına ilişkin özel ve kapsamlı bir yasal düzenleme henüz bulunmamaktadır. Bu nedenle, kripto para işlemleri sırasında dolandırıcılığa maruz kalan bireylerin, hak kaybına uğramamaları adına süreci bilinçli bir şekilde yönetmeleri büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda, mağdurların alanında uzman bir hukukçudan profesyonel destek almaları ve gerekli yasal süreçleri ivedilikle başlatmaları, haklarını koruyabilmeleri açısından ciddi öneme sahiptir.
Günümüz koşullarında, blok zincir teknolojisinin sunduğu güvenlik avantajlarına rağmen, yatırımcıların bilinçli ve tedbirli davranması hem kişisel varlıklarını korumaları hem de finansal sistemin sağlıklı işleyişi açısından hayati önem taşımaktadır.
[1] www.icrypex.com; Bitcoin Yasallığı
[1] Nurlan Huseynli, Dijital Finansın Temelleri: Blockzincir ve Kripto Paralar, (Karabük Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Finans ve Katılım Bankacılığı, 2024, 52.)
[2] Tanrıverdi, M., Uysal, M., & Üstündağ, M. T. (2019). Blokzinciri teknolojisi nedir? ne değildir: alanyazın incelemesi. Bilişim Teknolojileri Dergisi
