Bu kılavuz, bir şirketin fikir aşamasından kuruluşuna, günlük yönetim süreçlerinden kriz anlarındaki yasal adımlara ve nihayetinde şirketin tasfiyesine kadar geçen yaşam döngüsünü pratik bir şekilde yönetmenizi sağlamak için tasarlanmıştır.
Ön Hazırlık ve Şirket Türünün Stratejik Seçimi
Bir ticari operasyona başlamadan önce yasal altyapının doğru kurgulanması hayati önem taşır. Şirket türlerine göre olması gereken ortak sayısı, konulması gereken sermaye ve ortakların sorumlulukları değişkenlik gösterse de, şirket; en temel tanımıyla en az iki kişinin, ortak bir amaca ulaşmak için emeklerini ve mallarını birleştirmeyi üstlendikleri bir sözleşmedir. Sahada bir yapı kurarken öncelikle unsurların tam olduğundan emin olmalısınız: Kişi, sözleşme, sermaye, ortak amaç ve ortak amaca ulaşmak için eşit ve aktif ortak çaba (Affectio Societatis) gereklidir.
Sermaye planlaması yaparken esnek davranabilirsiniz; kanun koyucu ekonomik değer taşıyan hemen hemen her şeyin sermaye olarak konulmasına izin vermiştir. Nakit para, taşınırlar, fikrî mülkiyet hakları, hatta kişisel emek ve ticari itibar bile sermaye olabilir. Ancak, limited veya anonim şirket gibi sermaye şirketleri kuruyorsanız, alacaklıların tek güvencesi şirketin malvarlığı olacağı için, kişisel emek, ticari itibar veya vadesi gelmemiş alacakları sermaye olarak gösteremezsiniz. Bu nedenle iş modelinize en uygun sermaye yapısını baştan belirlemelisiniz.
Soru: Girişimimi tek başıma kurmak istiyorum, yasal olarak bir ortağa ihtiyacım var mı?
Cevap: Hayır, genel kural asgari iki kişi olsa da, Anonim ve Limited şirketler tek bir kişi ile kurulabilir. Ancak tek ortaklı bir limited şirket kuruyorsanız veya ortak sayısı sonradan bire düşerse, bu durumun yedi gün içinde müdürlere yazıyla bildirilmesi ve müdürlerin de bu durumu tescil ve ilan ettirmesi zorunludur.
Soru: Devlet memuruyum, bir şirkete yatırım yapabilir miyim?
Cevap: Hâkim, savcı, noter, avukat ve memurlar için ticaretle uğraşma yasağı getiren özel kanun hükümleri mevcuttur. Bu yüzden kollektif şirket ortağı olamazsınız; ancak anonim şirket, limited şirket veya kooperatife ortak olmanızda hukuki bir sakınca yoktur.
Soru: Şirket borçlarından dolayı şahsi malvarlığımla sorumlu olur muyum?
Cevap: Seçtiğiniz şirket türüne göre değişir. Kollektif şirketlerde veya komandit şirketlerin komandite ortaklarında sorumluluk sınırsızdır ve tüm malvarlığınızla sorumlu olursunuz. Ancak anonim ve limited şirketlerde ortakların sorumluluğu sadece şirkete getirmeyi taahhüt ettikleri sermaye miktarı ile sınırlıdır ve kural olarak yalnızca şirkete karşıdır.
Soru: Yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşları yabancı sermaye olarak mı değerlendirilir?
Cevap: 17.06.2003 tarihli Resmî Gazete’de yayınlanan “”Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu” uyarınca yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşları yabancı yatırımcı sayılır. Bu kişilerin yurt dışında ikamet ettiğini ilgili ülkeden aldıkları çalışma veya ikamet izni ile belgelendirmeleri gerekir.
LİMİTED ŞİRKET (LTD) KURULUMU VE İŞLEYİŞİ
Uygulamada en çok tercih edilen esnek yapılardan biri olan Limited Şirketler, hem şahıs hem de sermaye şirketlerinin pratik özelliklerini barındırır. Ortaklar şirket borçlarından şahsen sorumlu olmazlar, sadece taahhüt ettikleri sermayeyi ödemekle yükümlüdürler. Limited şirketlerde asgari bir sermaye şartı bulunur ve oy hakları kural olarak sermaye payına göre belirlenir.
Adım Adım Limited Şirket Kurulumu:
Sermaye ve Pay Dağılımı: Limited şirket kurmak için esas sermayenin 2026 yılı için en az elli bin Türk lirası olması ve sözleşmede açıkça gösterilmesi şarttır. Bu esas sermaye bedeli ekonomik gelişmelere göre değişebilmektedir. Esas sermaye paylarının değerleri farklı olabilir ancak mutlaka yirmi beş Türk lirası veya bunun katları olmalıdır.
Ana Sözleşme: Ana sözleşme yazılı olarak hazırlanmalı ve kurucuların imzaları noter tarafından onaylanmalıdır.
Zorunlu Kayıtların Sözleşmeye Eklenmesi: Sözleşmede şirketin ticaret unvanı, merkezi, esaslı noktaları tanımlanmış işletme konusu, esas sermaye tutarı ve pay sayıları ile müdürlerin adları, soyadları ve vatandaşlıkları mutlaka yer almalıdır.
Tescil ve İlanın Gerçekleştirilmesi: Tüm evraklar tamamlandıktan sonra ticaret siciline tescil başvurusu yapılır; şirket tescil işlemi ile hukuken doğar ve tüzel kişilik kazanır.
Limited Şirket Yönetiminde Kritik Noktalar:
Limited şirketin zorunlu organları “Genel Kurul” ve Müdürlerdir. Şirketin yönetimi ve temsili şirket sözleşmesi ile belirlenir ve müdür sıfatı taşıyan ortaklara veya üçüncü kişilere verilebilir. Ancak en azından bir ortağın şirketi yönetim ve temsil yetkisine sahip olması yasal bir zorunluluktur.
Soru: Şirket adına alınan kararlarda anlaşmazlık çıkarsa kimin oyu geçerli olur?
Cevap: Limited şirkette ortakların oy hakkı esas sermaye paylarının itibarî değerine göre hesaplanır ve sözleşmede daha yüksek bir tutar öngörülmemişse her yirmi beş Türk Lirası bir oy hakkı verir. Kararlar olağan durumlarda toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğu ile alınır.
Soru: Bir limited şirket müdürü rakip bir firmaya danışmanlık yapabilir mi?
Cevap: Kesinlikle hayır. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemiş veya diğer tüm ortaklar yazılı olarak izin vermemişse, müdürler şirketle rekabet oluşturan bir faaliyette bulunamazlar. Buna bağlılık yükümlülüğü ve rekabet yasağı denir.
Soru: Ortaklardan biri payını devretmek isterse ne yapmalı?
Cevap: Esas sermaye payının devri için sözleşme yazılı şekilde yapılmalı ve imzalar noterce onanmalıdır. Ancak işlem bununla bitmez; şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devrin geçerli olabilmesi için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır.
Payın devrinin şirkete karşı geçerli olabilmesi için pay defterine kaydedilmesi; kaydın yapılabilmesi için de ortakların ağırlaştırılmış nisap ile devre muvafakat etmesi gerekir. Hisse devir sözleşmesi tarafları bağlar.
Soru: Hangi hallerde diğer ortaklar bir ortağın şirketten çıkarılmasını talep edebilir?
Cevap: ortağın iflası veya payının haczi halinde, haklı sebeplerin varlığında ortağın limited şirketin feshini dava etmesi halinde, ortağın sermaye koyma borcunu ödememesi halinde veya haklı sebeplerden dolayı bir ortağın şirketten çıkarılmasına karar verilmesi mahkemeden istenebilir.
ANONİM ŞİRKET (A.Ş.) KURULUMU VE YÖNETİMİ
Eğer projeniz devasa sermayeler gerektiriyorsa, dışarıdan yatırım almayı planlıyorsanız veya nihai hedefiniz borsaya açılmak ise yegâne seçeneğiniz Anonim Şirket (A.Ş.) modelidir. A.Ş.’ler, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, borçlarından dolayı sadece malvarlığı ile sorumlu olan yapılardır. Ortakların sorumluluğu sadece taahhüt ettikleri sermayeyi şirkete ödemekten ibarettir.
Adım Adım Anonim Şirket Kurulumu:
Sermaye Sistemi: Yönetim kuruluna esneklik sağlayan “Kayıtlı Sermaye Sistemi” (başlangıç sermayesi 2026 yılı için en az beş yüz bin TL) veya klasik “Esas Sermaye Sistemi” (2026 yılı için en az iki yüz elli bin TL) arasında karar verin.
Sermaye Taahhüdü: Kuruluş anında sermayenin tamamı taahhüt edilmeli ve nakdi sermayenin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce bankaya bloke edilerek ödenmelidir. Kalan kısım tescilden itibaren yirmi dört ay içinde ödenebilir.
Ana Sözleşme: Sözleşmede şirketin ticaret unvanı, merkezi, işletme konusu, sermaye miktarı, pay senetlerinin türü (nama veya hamiline) ve ilk yönetim kurulu üyeleri açıkça belirtilmelidir. Kurucular sözleşmeyi noter huzurunda imzalamalıdır.
Bakanlık İzni (Gerekiyorsa): Bankacılık, sigortacılık gibi bazı özel faaliyet alanlarında şirket kuruyorsanız mutlaka Ticaret Bakanlığından kuruluş izni almalısınız.
Tescil ve İlan: Merkez siciline tescil ile anonim şirket tüzel kişilik kazanır. İlan ise durumu üçüncü kişilere açıklar.
Uygulamada özellikle Anonim Şirketlerin karmaşık yapısından ve kanuni zorunluluklarından dolayı kuruluş aşamasından itibaren bir Avukattan ve danışmandan yardım almak çok önemlidir. Anonim şirketlerin işleyişi, genel kurul faaliyetleri ve hatta toplantı usulü Kanun ve yönetmeliklerce düzen altına alınmıştır. Özellikle geniş çaplı faaliyet gösteren şirketlerde bu Kanuni düzenlemelere uymak oldukça önem taşır.
Yönetim Kurulu Faaliyetleri:
A.Ş.’lerde idare ve temsil organı Yönetim Kuruludur. Yönetim kurulu tek kişiden de oluşabilir ve tüzel kişiler dahi yönetim kuruluna üye seçilebilir (bu durumda tüzel kişiyi temsil edecek bir gerçek kişi tescil edilmelidir). Kurul, ticari defterlerin tutulması, finansal tabloların hazırlanması, genel kurulun toplantıya çağrılması ve şirket malvarlığının borca batık hale düşmesi durumunda mahkemeye bildirim yapılması gibi devredilemez görevlere sahiptir. Temsil yetkisi kural olarak çift imza ile kullanılır; yani ortaklığı bağlayacak belgelerde temsile yetkili iki kişinin imzası aranır.
Soru: Şirket kurulmadan önce ofis kiralayıp şirket adına sözleşme yaparsam sorumluluk kimde olur?
Cevap: Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar, bu işlemlerden şahsen ve müteselsilen sorumludurlar. Ancak sözleşmede işlemin kurulacak şirket adına yapıldığını belirtirseniz ve şirket kurulduktan sonra 3 ay içinde bu taahhüdü onaylarsa, sorumluluk tamamen şirkete geçer.
Soru: Yönetim kurulu üyeleri şirketle aynı işi yapan şahsi bir işletme açabilir mi?
Cevap: Rekabet yasağı gereği yönetim kurulu üyesi, şirketin işletme konusuna giren ticari işlemleri kendisi veya başkası hesabına yapamaz. Genel kuruldan özel izin almadığı sürece bu yasaktır. İhlal durumunda şirket, zararın tazminini isteyebilir veya yapılan işlemi şirket adına yapılmış sayabilir.
Soru: Bir yönetim kurulu üyesi, toplantıda alınacak kararın şirketi zarara uğratacağını düşünüyorsa ne yapmalıdır?
Cevap: Üye toplantıya katılmak zorundadır ancak olumsuz görüşünü mutlaka tutanağa geçirtmelidir. Tüm üyelerin muhalefet şerhlerini tutanağa yazdırma hakkı vardır; bu sayede ileride doğabilecek müteselsil sorumluluktan kurtulabilirler. 3 ay İçinde ticaret mahkemelerinde, tutanağa geçirttiği olumsuz görüşü ile iptal davası açabilir.
Genel Kurul, Karar Alma Süreçleri ve Denetim
Şirketlerin en üst iradesi Genel Kurul’da tecelli eder. Genel kurul, ortaklığın olağan faaliyetlerini değerlendirmek, hesapları onaylamak ve organları seçmek için yılda en az bir kez, hesap dönemi sonundan itibaren üç ay içinde (genellikle mart ayı sonuna kadar) toplanmak zorundadır.
Adım Adım Genel Kurul Yürütme Rehberi:
Gündem ve Çağrı Yapılması: Kural olarak yönetim kurulu, genel kurulu toplantı gününden en az iki hafta önce toplantıya çağırır. Çağrı, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir. Bu çağrıda toplantının gündemi de açıklanır ve gündemde olmayan konular toplantıda görüşülemez.
Hazır Bulunanlar Listesi: Toplantıya bizzat veya temsilci aracılığıyla katılacak pay sahiplerini gösteren liste yönetim kurulunca hazırlanıp imzalanır.
Toplantıyı Yönetimi: Toplantıyı genel kurul tarafından seçilen bir başkan yönetir; tutanak yazmanı ve gerekiyorsa oy toplama memuru belirlenir. Oylama kural olarak el kaldırma yoluyla açık yapılır.
Tutanak ve İlan: Alınan kararlar, oy sayıları, sorulan sorular ve muhalefet şerhleri toplantı tutanağına yazılmalıdır. Tutanak divan başkanı ve Bakanlık temsilcisi tarafından imzalanmazsa kararlar geçersizdir. Bu tutanağın noter onaylı sureti derhal ticaret siciline verilip tescil ve ilan ettirilmelidir.
Denetim Mekanizması:
Şirketler hukukunda denetim bağımsız kurumlarca yapılır. Belirli ölçütleri sağlayan anonim şirketler, bağımsız denetim kuruluşları veya yetkilendirilmiş mali müşavirler tarafından denetlenmek zorundadır. Denetçi finansal tabloları Türkiye Denetim Standartlarına göre inceler. Şirketlerin alacağı denetimler, bir anonim şirketin halka arz olup olmamasına göre değişmektedir. Halka arz olmayan A.Ş.’ler, kural olarak Türk Ticaret Kanunu (TTK) altında değerlendirilir. Halka arz olan şirketler ise Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) denetimine tabii olacaklardır.
Soru: Genel kurul kararları her zaman geçerli midir? Azınlık bir hissedar olarak haksız bir karara nasıl itiraz edebilirim?
Cevap: Kararlar hukuka, ana sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı ise “İptal Davası” açılabilir. Toplantıya katılıp karara muhalefet ettiyseniz ve bunu tutanağa geçirttiyseniz, kararın alındığı tarihten itibaren 3 ay içinde asliye ticaret mahkemesinde dava açabilirsiniz. Ama buradaki en önemli detay karara muhalefet ettiğinizi tutanağa geçirmenizdir, aksi takdirde dava hakkınız olmaz.
Soru: Alınan genel kurul kararı pay sahibinin oy hakkını tamamen elinden alıyorsa ne olur?
Cevap: Pay sahibinin vazgeçilemez haklarını (genel kurula katılma, asgari oy hakkı, dava açma hakkı) ortadan kaldıran veya eşit işlem ilkesini çiğneyen kararlar doğrudan batıldır (Mutlak Butlan). Bu geçersizlik herkes tarafından her zaman ileri sürülebilir ve hâkim bunu re’sen dikkate alır.
Soru: Bağımsız denetçi inceleme sonrasında şirket hakkında “Olumsuz Görüş” verirse süreç nasıl ilerler?
Cevap: Şirket açısından çok ciddi bir sorundur. Denetçinin olumsuz görüş vermesi halinde yönetim kurulu, dört iş günü içinde genel kurulu toplantıya çağırmak ve toplantı tarihinden itibaren geçerli olmak üzere istifa etmek zorundadır. Yeni yönetim kurulu acilen mevzuata uygun finansal tablolar hazırlatmalıdır. Yeni yönetim kurulu da durumu düzeltemezse şirket iflasa doğru gider.
Sona Erme ve Tasfiye İşlemleri
Ticari hayatta öngörülemeyen sebeplerden dolayı ortaklar şirketin kapanış sürecini (tasfiye) başlatabilir. Şirketler iki temel yolla sona erer: Kendiliğinden (İnfisah) veya bir irade beyanıyla (Fesih).
Sürenin bitmesi, şirket iflası veya ana sözleşmedeki bir kuralın gerçekleşmesi infisah nedenidir ve ayrıca bir karara gerek yoktur. Organların eksikliği, kanuna aykırı faaliyetler veya haklı sebepler ise mahkeme kararıyla feshin yollarını açar.
Adım Adım Tasfiye ve Kapanış Prosedürü:
Tasfiye Memurlarını Belirleme: Kural olarak tasfiye işlemlerini mevcut yönetim kurulu yürütür, ancak ana sözleşme veya genel kurul kararıyla özel tasfiye memurları da atanabilir. Bu kişilerin ticaret siciline tescili zorunludur.
Ticaret Unvanını Değiştirme ve Amacın Sınırlandırılması: Şirketin ticaret unvanına derhal “Tasfiye Hâlinde” ibaresi eklenmelidir. Artık şirketin amacı kâr etmek değil, mevcut borç ve alacakları kapatmaktır; yeni projelere ve işlemlere girilemez.
Durumun İlan Edilmesi ve Alacaklıların Davet Edilmesi: Sona erme durumu birer hafta arayla üç kere ilan edilmeli ve alacaklılardan ellerindeki belgelerle başvurmaları istenmelidir.
Malvarlığını Nakde Çevrilmesi ve Borçların Kapatılması: Tasfiye memurları ilk envanter ve bilançoyu hazırlar, alacakları tahsil eder, aktifleri satıp borçları öder. Borçlar mevcutları aşıyorsa derhal iflas masasına başvurulmalıdır.
Kalan Bakiyenin Dağıtılması ve Sicilden Terkin: Tüm borçlar ödendikten sonra artan bir malvarlığı (tasfiye artığı) kalmışsa, bu bakiye ortaklara yatırdıkları sermaye payı oranında dağıtılır. En son aşamada, şirketin ticaret sicilinden kaydı silinir (terkin) ve hukuki varlığı tamamen son bulur.
Soru: Şirket çok ciddi ekonomik sıkıntı çekiyor, bilançoda zararımız sermayenin üçte ikisini (2/3) geçmiş. Kanuni zorunluluk nedir?
Cevap: Sermayenin üçte ikisinin kaybedilmesine rağmen yönetim kurulu ve genel kurul gerekli önlemleri almazsa (örneğin sermaye artırımı yapmaz veya zararı kapatmazsa), şirket kanun gereği kendiliğinden sona erer (infisah eder). Durum çok kritiktir, derhal önlem alınmalıdır.
Soru: Birkaç ortak şirketi kendi menfaatleri için kullanıyor, kâr payı bile dağıtmıyorlar. Diğer küçük ortaklar olarak ne yapabiliriz?
Cevap: Ortaklığın devamını çekilmez hale getiren böyle durumlar “haklı sebep” teşkil eder. Sermayenin en az onda birini (halka açık şirketlerde yirmide birini) temsil eden azınlık pay sahipleri, mahkemeye başvurarak şirketin haklı sebeple feshini talep edebilir. Mahkeme feshin yanı sıra, davacı ortaklara paylarının gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılmalarına da hükmedebilir.
Soru: Tasfiye işlemlerine başladık fakat tasfiyeden vazgeçtik, süreci iptal edebilir miyiz?
Cevap: Evet. Şirket malvarlığının dağıtımına henüz başlanmamış olması şartıyla, genel kurul toplanıp sermayenin en az yüzde altmışının olumlu oyu ile “tasfiyeden dönme” ve şirketin devamına karar verebilir. Alınan bu devam kararı tasfiye memurlarınca tescil ve ilan ettirilir.
Şirketlerin kurulumu ve yürütülmesi hakkına hazırladığımız kısa, pratik yazımız sizlerle. Ama her zaman hatırlatmakta fayda var bu aşamaları yönetirken hukuki destek almanız sürecin sıhhati açısından çok önemlidir. Daha detaylı bilgi ve danışmanlık almak için ECY Hukuk’a ulaşabilirsiniz.
