Dev Bir Monopoli: Google LLC.

AV. ECE YILDIRIM, LL.M.

Google Inc., (günümüz itibariyle Google LLC) şüphesiz ki herkesin adını bildiği, günlük hayatında belki farkında bile olmadan hizmetlerinden yararlandığı bir platform. 1998 yılında sadece bir arama motoru olarak kurulan şirket, günümüzde Dünyanın her yerinde, internetin neredeyse her alanında hizmet göstermekte. Şirket, sadece arama motoru ile değil, yan ürünleriyle de sektörde bir monopol oluşturmakta ve bu nedenle sıkça Rekabet Kurumları ile karşılaşmakta. Bu yazımızda yıllar içerisinde Google’ın monopolizasyonunu önlemek için Avrupa ve Amerikan Rekabet Kurumları tarafından açılan davalardan bazılarını inceleyeceğiz.

NASIL BÜYÜMÜŞ?

Klasik bir Amerikan başarı öyküsü olarak bir garajda kurulan Google, 1999 yılının sonuna kadar yatırımcılardan sermaye toplamış, 2000 yılında ise internet sektöründeki aktif rolünü geliştirmiştir. Şirket, kuruluşların yapılan aramalarda üst sıralamalarda çıkması için anahtar kelimelerle ilgili reklam satışlarına bu sene başlamıştır. Belirtmek gerekir ki, günümüzde Google LLC gelirinin %80 gibi büyük bir payını reklam hizmetleri üzerinden sağlamaktadır. Yine 2000 yılının haziran ayında ise dönemin en popüler web sitelerinden “Yahoo!” ile iş birliği yaparak sitenin varsayılan arama motoru sağlayıcısı olmuştur.¹

Site o kadar yaygın kullanıma ulaşmıştır ki, henüz 2001 yılında “Google” sözcüğü bir fiil haline gelmiş, Merriam-Webster² ve Oxford English gibi sözlüklere eklenmiştir. Türkçe’de bir fiil olmasa da halk arasında “Googlelamak” fazlasıyla kullanılan bir terimdir.

Google arama motorunun güncel taleplere yönelik olarak (görsel arama gibi) geliştirilmesinin yanı sıra, Google LLC, çevrimiçi sektörde büyük rol oynayan şirketleri de zaman içerisinde kendi bünyesine katmıştır. Online video platformu YouTube, navigasyon uygulaması Waze, Android işletim sistemi, bulut uygulaması Drive ve daha birçok uygulama ya Google tarafından geliştirilmiş ya da sonradan satın alınarak şirkete dahil edilmiştir. Bu durum Google’ın sektördeki monopol rolüne fazlasıyla etki etmiştir. Öyle ki, en çok tıklanılan web siteler listesinde birinci sırada arama motoru olan Google.com, ikincilikte ise Google LLC’nin sahibi olduğu YouTube yer almaktadır.³

AVRUPA KOMİSYONU DAVALARI

Genel olarak Avrupa Birliği Rekabet Hukukuna (Competition Law) uygunluk ve ihlal denetimleri Avrupa Komisyonu tarafından gerçekleştirilmektedir. Bugüne kadar Avrupa Komisyonu tarafından Google LLC’ye karşı başlatılan incelemelerden üçü, Google’a 8 Milyar Eurodan fazla para ceza verilmesi ile sonuçlanmıştır. Bunlar bilindikleri adıyla “Google Alışveriş”, “Android” ve “Google AdSense” soruşturmalarıdır. Önem arz etmeleri nedeniyle burada Google Alışveriş ve Android davalarının üzerinde durulacaktır.

Google Alışveriş Soruşturması

3 Kasım 2009 tarihinde Infederation Ltd., Google’ın Evrensel Arama (Universal Search) algoritmasının alışveriş sitesinde kendi ürünlerine öncelik verdiği ve ürün rekabetini azalttığı iddiasıyla Avrupa Komisyonu’na şikâyette bulunmuştur. 10 Kasım 2010 tarihinde ise Komisyon tarafından Google’a resmen soruşturma başlatılmıştır. Komisyon tarafından yayınlanan şikayetlerde⁴başlıca bunlar yer almaktadır:

Google arama sonuçları, arama ile çıkan ürünün uygunluğuna bakmaksızın kendi ürünlerini öne çıkarmaktadır.
Google tarafından sonuçların hangi sıralamada çıkacağını belirlemek adına uygulanan yaptırımlar, kendi ürünlerine uygulanmamaktadır.
Google tarafından daha önce bir satış uygulaması olarak çıkarılan “Froogle” için aynı teknikler uygulanmamış ve düşük performans göstermiştir.
Google tarafından Google Alışveriş için uygulanan teknikler, tüketici ve yenilik üzerinde negatif etki bırakmıştır.

Yapılan soruşturma sonucunda Avrupa Komisyonu tarafından Google’a bugüne kadar rekor bir Rekabet yaptırım olan 2.42 Milyar euro değerinde bir para cezası verilmiştir. Bunun yanında Komisyon, “eşit muamele” talep etmiştir.⁵ Google karara itiraz etse de eşit muamele isteğine uyarak Google Alışveriş platformunu ayrı bir şirket haline getirmiştir. Hala Google altyapısında bulunmakla beraber, Google Alışveriş, kendi gelirleri ve karları tamamen ayrı olmak üzere yürütülmektedir. Google tarafından yapılan itiraz, 10 Kasım 2021 tarihinde Avrupa Birliği Adalet Divanı tarafından çoğunlukla reddedilmiş ve 2.42 Milyarlık ceza onaylanmıştır. ⁶

Android Soruşturması

Avrupa Komisyonu’na, Google’ın Android işletim sistemli telefonlarda rekabeti ortadan kaldırıcı hamlelerde bulunması ile ilgili birden fazla şikâyet ulaştırılmıştır. Bunların sonucunda, henüz “Google Alışveriş” soruşturması devam ederken Komisyon tarafından 15 Nisan 2015 tarihinde Google’a yeni bir soruşturma başlatılmıştır.

Soruşturma kapsamında Google’ın orijinal ekipman üreticilerine Google ürünlerini ayrı satmaması, bunun yerine bir paket olarak alma zorunluluğu getirmesi, Android işletim sistemli telefonlarda Google aramasının ve Google Chrome tarayıcısının varsayılan olarak gelmesi gibi birçok konu değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonucunda 19 Temmuz 2018 tarihinde Komisyon tarafından Google’a 4.3 Milyar euro değerinde para cezası verilmiştir. Ancak Google karara itiraz etmiş ve henüz nihai bir karara ulaşılmamıştır.

Burada ilgi çeken konu, Google’ın soruşturma süresince ve sonrasında sergilediği davranışlardır. Avrupa Komisyonu’nun 2017’de “Google Alışveriş” dosyasında Google aleyhine karar vermesinden sonra Google, Android soruşturması için uzlaşmaya gitmek istemiştir ancak Komisyonun dava açmış olması nedeniyle çok geç kalınmıştır. Bunun üzerine Google, 2018 senesinde çeşitli değişikliklere gitmiştir:

Google Play Store ayrı lisanslanacaktır, diğer Google ürünlerinin indirilmesine gerek yoktur. Ancak istenmesi halinde diğer uygulamaların indirilmesi ücretsiz olacaktır.
Avrupa’daki Android kullanıcılarına telefonlarını satın alırken hangi tarayıcı ve arama motorunu kullanmak istedikleri sorulacaktır.

UNITED STATES V. GOOGLE LLC

Amerika Birleşik Devletleri’nde Rekabet Hukuku, 1890 Sherman Antitrust Act (Antitröst Yasası) ile düzenlenmektedir. ABD Adalet Bakanlığı (Department of Justice) tarafından Google’ın Sherman Yasasını ihlal ettiği iddiasıyla 2020 ve 2023 yıllarında iki soruşturma başlatılmıştır. 2023 yılında açılan dava Eylül 2024’te görülmeye başlanmış ve henüz bir karara ulaşılmamıştır. Avrupa Komisyonu tarafından başlatılan soruşturmalara yakın olarak, ABD tarafından açılan soruşturmalar Google’ın arama motoru ve reklam teknolojisi alanında tekelleşmesi üzerinde durmaktadır.

Belirtmek gerekir ki Google, Amerikan Adalet Bakanlığı’nın radarına bu davalardan çok daha önce takılmıştır. 2008’de Yahoo! ve Google arasındaki reklam anlaşması Amerikan ve Kanada rekabet kurumlarının baskısı sonucu sona ermiştir.⁷

United States v. Google LLC (2020)

Amerika Birleşik Devletleri tarafından Sherman Yasasının ikinci bölümünün ihlal edildiği iddiasıyla Google LLC’ye karşı açılmış rekabet davasıdır. Bakanlık, Google’ın özellikle Android ürünlerinde arama motoru ve arama reklamları konularında tekel oluşturduğunu öne sürmüştür.

4 Ağustos 2023 tarihinde davanın yargıcı Amit Mehta, Google’ın rakiplerine karşı kendi ürünlerine öncelik vermesi durumu için soruşturmanın devam etmeyeceğini, fakat Google ve rakipleri (özellikle Apple Inc.) arasında yapılan rekabet önleyici anlaşmaların davada görüleceğine karar vermiştir.⁸ 12 Eylül 2023 tarihinde dava görülmeye başlanmıştır. Davanın büyük çoğunluğu Google LLC ve Apple Inc. arasında Google arama motorunun, Safari web tarayıcısının varsayılan arama motoru olması için yapılan anlaşma üzerinde geçmiştir.⁹

5 Ağustos 2024 tarihinde Google’ın pazarda tekelleşmek adına yasadışı anlaşmalarda bulunduğu kararı verilmiştir. Nisan 2025’te bir “düzenleme duruşması” (Amerikan usulüne göre Remedies Trial) görülmesine karar verilmiştir. Amerikan Adalet Bakanlığı 2024 yılının Kasım ayında Yargıç Mehta’ya Google’ın monopol statüsünü nasıl düzelteceğine dair önerilerini sunmuştur. Bu önerilere göre:¹⁰

Google, Chrome tarayıcısını satmaya zorlanmalıdır.
Android işletim sistemi satılmalı veya Google hizmetlerinin Android sistemlerinde zorunlu olması kaldırılmalıdır.
Google, varsayılan arama motoru olmak için anlaşma yapamamalıdır.

Google’ın Bakanlık tarafından yapılan bu teklife nasıl karşılık vereceği Dünya gündeminde oldukça ses getirmiştir. Özellikle Chrome tarayıcısının Google tarafından satılması talebi, Rekabet Hukukunda meydana getireceği etkenler açısından fazlasıyla önemlidir. Düzenleme duruşmasının Nisan ayında görülmesinin ardından yargıcın Ağustos 2025’te bir karar vermesi beklenmektedir.

KAYNAKÇA

¹ Naughton, John (July 2, 2000). “Why’s Yahoo gone to Google? Search me”. The Guardian

² https://www.merriam-webster.com/dictionary/google

³https://www.semrush.com/trending-websites/global/all

⁴ https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/memo_15_4781

⁵https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_17_1784

⁶Judgement in Case T612-17 www.curia.europe.eu

⁷https://www.justice.gov/archive/opa/pr/2008/November/08-at-981.html

⁸https://www.pacermonitor.com/view/RPKH7QY/UNITED_STATES_OF_AMERICA_et_al_v_GOOGLE_LLC__dcdce-20-

03010__0626.0.pdf?mcid=tGE3TEOA

⁹ https://www.theverge.com/2023/10/11/23913287/us-v-google-apple-search-deal

¹⁰Westlaw – Thomson Reuters