AV. GİZEM DURU
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında müzik, “her türlü sözlü yahut sözsüz bestelerdir.”
şeklinde tanımlanmıştır. Sözlü ve sözsüz besteler, korunmaları bakımından herhangi bir ayrıma tabi
olmaksızın FSEK kapsamında yer almaktadır. Sözsüz müzik eserlerinde yalnızca bestelere korunma
sağlanırken, sözlü müzik eserlerinde hem söz hem de beste musiki eser olarak ayrı ayrı korunma
sağlanmaktadır. Sözsüz müzik; herhangi bir söz ile seslendirilmeden ve belirli ritmi bulunan müzik türüdür.1
Gelişen dijital dünya, beraberinde müzik piyasasının da değişimini getirmiş olup, bu kapsamda özellikle
günümüzde trend olması sebebiyle söz etmemiz gereken rap müzik alanı köklü bir değişime uğramıştır.
Günümüzde sanatçılar icra etmiş oldukları müzik sanatının söz kısımlarını birebir kendi kalemlerinden
çıkarırken, “beat” olarak adlandırılan sözsüz müzik kısmının yapımı aşamasında farklı yöntemler
kullanımına gitmektedirler. Bu yazımız kapsamında genel olarak enstrümantal müzik veya bilinen haliyle
sözsüz müziğin hukuksal sınıflandırılması, telif hakları hususu ve müzik piyasasında güncel bir sorun olan
“Sample” kullanımı ele alınacaktır.
Özellikle günümüzde rap müzik alanında yaygın olarak kullanılıyor olsa da her müzik türünde tercih edilen
“Örnekleme” veya bilinen ismiyle “Sampling”; müzik yapım aşamasında sıkça kullanılan bir uygulamadır.
Sampling, dijital ortamda hazır halde bulunan seslerin kullanımı ya da başka müzik eserinin kayıtlı ses
parçası üzerinde oynama yaparak yeni oluşturulacak eserde kullanılmasıdır. Uygulama bakımından
sanatçılara oldukça yardımcı olan Sampling yöntemi, birçok telif hakkı sorununu da beraberinde
getirmektedir. Sampling adı altında eserinin bir bölümünün birebir başka eserde kullanılması ile karşı
karşıya kalan sanatçılar, telif hakkının ihlali sebebine dayanarak yasal yollara gitmektedir. Bu çerçevede,
Sampling uygulamasında dikkat edilmesi gereken hususları anlatan makalemiz ile önceliğimiz, sanatçıların
yeni bir eser meydana getirirken herhangi bir hukuksal sorunla karşı karşıya kalmamasıdır.
Sampling uygulamasından yararlanmak isteyen sanatçının, öncelikle telif hakkı sahibinden yani eserinden
yararlanacağı sanatçıdan söz konusu bölümü kullanabilmek adına izin alması gerekmektedir. İzin almamak
telif hakkını ihlal edeceği gibi Sampling yöntemi ile eser meydana getirmiş olan sanatçıyı da tazminat
davaları ile karşı karşıya getirecektir. Bunun yanı sıra; Sampling yöntemi ile bir bölümün alınıp
değiştirilerek kullanılması durumunda ortaya bir işlenme eser doğacaktır. İşleme hakkı, asıl eser sahibinin
mali haklarından olup bir eser üzerinde oynama yapma, başka bir esere dönüştürme anlamına gelmektedir.
Dolayısıyla her ne kadar kayıtlı eser işlenerek farklı bir eser oluşturulsa da, asıl eser sahibinin telif hakkı
sahibi olması sebebiyle her halükârda eser üzerinde işleme yapmadan önce izin alınması gerekmektedir.
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında ortaya çıkarılan yapımın eser olarak değerlendirilmesi için eser
sahibinin; özgün olması, yaratıcı ve yenilikçi bir eser meydana getirmesi gerekmektedir. Bu şartları taşıyan
bir eser, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında sağlanan hukuki korumadan yararlanabilecektir.
İşlenme eser ise Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda mevcutta var olan bir eserden istifade ederek ortaya
çıkarılan, asıl eserden bağımsız olmayan, ancak işleyen kişinin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat eseri
olarak değerlendirilmiştir. Bu tanıma göre, Sampling uygulamasında sanatçının telif hakkı sorunu ile
karşılaşmaması için söz konusu örnek alınan bölümün, eseri işleyen sanatçının hususiyeti ve yaratıcılığı
kullanılarak özgünleştirilmesi gerekmektedir.
Türk Hukuku doktrininde de destekler şekilde; “yalnızca sesin değiştirilmesi veya başka bir değerde
verilmesi rutin bir iş olduğundan ve yenilik içermediğinden işlenme eser olarak değerlendirilemez”
denilmiştir.2 Yukarıda da ayrıntılı olarak açıkladığımız üzere, Sampling yöntemi ile farklı bir eserin
işlenerek kullanılması durumunda sanatçıların öncelikle telif hakkı sahibinden izin alması ve eserinde
kullanacağı bölüme Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca işlenme eser olarak değerlendirilebilmesi için
yenilik ve yaratıcılık katması gerekmektedir. Böylece sanatçılar hem Sampling uygulamasının kendilerine
sağladığı avantajlardan yararlanacak hem de herhangi bir hak ihlaline yol açmayacaklardır.
Günümüzde söz yazarlığını etkin olarak kullanan rap müzik sanatçıları, özgünlüklerini ve yaratıcılıklarını
kendi kalemleri ile ortaya koyarken; “beat” kısmında ise Sampling uygulamasından fazlasıyla
yararlanmaktadırlar. Bu uygulama yönteminde sanatçıların; başkasına ait bir eseri, telif haklarını
gözetmeksizin ve asıl eser sahibinden izin almaksızın, kendi müziklerinde kullandıkları görülmektedir. Bu
sebeple rap müzik sanatçıları özellikle yabancı müzikleri tercih etmektedirler. Güncel müzik piyasasında
trend bir uygulama olan Sampling, uygulama bakımından kısa vadede sanatçılara birçok avantaj sağlasa da
telif hakkı ihlaline sebebiyet verilmesi halinde sanatçıları uzun vadede ciddi hukuksal problemlerle karşı
karşıya getirebilmektedir.
ECY Hukuk ekibi olarak sizlere bu yazımızda sözsüz müzik alanında günümüzde en çok kullanılan
yöntemlerden olan Sampling uygulamasının yol açabileceği hukuksal sorunlara ve dikkat edilmesi gereken
önemli noktalara yer verdik. Bu sebeple, eser sahiplerinin herhangi bir hakkın ihlaline sebebiyet
verilmemesi adına alanında uzman avukatlardan danışmanlık ve hukuki koruma hizmeti alması önemlidir.
Bu noktada, ECY Hukuk olarak alanında uzman kadromuz ile sorularınızı cevaplamaktan ve sizlere hukuki
danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktan memnuniyet duyarız.
1 ERSOY, İ. (2012, Türk Müzik Kültüründe Çalgı Müziği, s. 91-98)
2 Öztan, Fikir ve Sanat Eserleri Hukukunda İşlenme Eserler, s. 227
