AV. ECE YILDIRIM, LL.M.
Tahkim, taraflar arasında hukuki bir ilişkiden kaynaklanan uyuşmazlıkların, Devlet mahkemeleri yerine bağımsız hakemler tarafından karara bağlandığı bir alternatif uyuşmazlık çözümüdür.[1] Günümüzde özellikle ticari şirketler tarafından tercih edilen tahkim usulünün Devlet mahkemelerinden en büyük farkı, hızlı bir yargılama sunmasıdır. International Chamber of Commerce (ICC) bu avantajı daha da geliştirerek 2021 yılında “Expedited Arbitrarion” yani Seri Tahkim usulünü ICC Tahkim Kurallarına eklemiştir. Ülkemizde de ISTAC (İstanbul Tahkim Merkezi) tarafından Seri Tahkim kuralları uygulanmaktadır. Peki Seri Tahkimin klasik anlamda tahkim yargılamasından farkı nedir, inceleyelim.
A. AMAÇ
Seri Tahkim yönteminin başlıca amacı, halihazırda Devlet mahkemelerine göre hızlı bir yargılama ortaya koyan Tahkim prosedürünü daha da hızlandırmak ve kurumlarca farklılık göstermek üzere maliyetleri düşürmektir.[2]
B. ŞARTLAR
Tahkim yargılamasına gidilmesinin başlıca şartı, tarafların aralarındaki hukuki ilişkinin dayanağı olan sözleşmede, bir uyuşmazlık olması durumunda Tahkim yoluna başvurulacağını kararlaştırmasıdır. Bununla birlikte, ICC Tahkim Kuralları Appendix VI Article I (2)(b) bendine göre tahkim anlaşmışının 1 Ocak 2021 tarihinden sonra yapıldığı ve toplam uyuşmazlık tutarının 3.000.000 Amerikan dolarının altında kaldığı durumlarda Seri Tahkim kuralları uygulanacaktır.[3] Bu tutarın üzerindeki uyuşmazlıklarda da tarafların kararlaştırması ile Seri Tahkim uygulanabilir.
İstanbul Tahkim Merkezi’nin Seri Tahkim Kurallarına göre ise, “taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, tahkim davasının açıldığı tarihteki toplam tutarının 5.000.000 Türk lirasını geçmediği uyuşmazlıklarda Seri Tahkim Kuralları uygulanır.” [4]Ancak, tarafların bu meblağın üzerindeki uyuşmazlıklarda da Seri Tahkim kurallarının uygulanmasını kararlaştırmaları mümkündür.
C. ISTAC KURALLARINDA FARKLILIKLAR
1.Hakem Sayısının Belirlenmesi ve Süreler
Klasik tahkim usulünde taraflar, hakem sayısını her zaman tek bir sayı olmak üzere, serbestçe belirleyebilirler. Tarafların hakem sayısı konusunda anlaşmaya varamamaları durumunda, uyuşmazlığın Tek Hakem veya üç hakemden oluşacak Hakem Kurulu tarafından çözümlenmesine Divan karar verir.
Uyuşmazlığın Tek Hakem tarafından çözümleneceği durumlarda, tarafların hakemin tayini için Tahkim Talebinin karşı tarafa tebliğinden itibaren 30 günlük süreleri bulunmaktadır. Uyuşmazlığın Hakem Kurulu tarafından çözümleneceği hallerde ise taraflardan her birinin Tahkim Talebi ve Tahkim Talebine Cevabında birer hakem seçmeleri gerekir.
Seri Tahkim usulünde ise bu kurallara tabi olan tüm uyuşmazlıkların aksi kararlaştırılmadıkça Tek Hakem tarafından çözümleneceği kabul edilmiştir. Tarafların Tek Hakem üzerinde anlaşamamaları durumunda hakemin tayini Divan tarafından gerçekleştirilir. Tarafların Tek Hakemi birlikte seçmeleri için Tahkim Talebinin tebliğinden itibaren 15 gün süreleri vardır.
2. Usuli Zaman Çizelgesi
Tahkim prosedüründe atanan Tek Hakem veya Hakem Kurulunun, Tahkim Talebi ve Tahkim Talebine Cevap verildikten sonra derhal bir görev belgesi hazırlaması gerekir. Görev belgesi düzenlenirken, tarafların görüşleri alındıktan sonra bir zaman çizelgesi oluşturulması gerekir. Tek Hakem veya Hakem Kurulunun, dosyanın kendilerine havalesinden sonra 30 gün içerisinde imzalanmış görev belgesini Sekreterya’ya iletmeleri gerekmektedir.
Seri Tahkim yolunda bu yöntem çokça basitleştirilmiş ve süreler bakımından kısaltılmıştır. Bu usule göre Tek Hakem, dosyanın kendisine havalesinden sonra 7 gün içerisinde zaman çizelgesi hazırlamalıdır. Zaman çizelgesi hazırlanırken tarafların da görüşleri alınmalı ve duruşma yapılıp yapılmayacağı gibi usuli konular hakkında karar verilmelidir.
3. Tahkikat ve Duruşmalar
Seri Tahkim prosedüründe kural olarak Tek Hakem, gerekli olduğunu düşünmedikçe tarafların da görüşünü aldıktan sonra dosya üzerinden inceleme yaparak, duruşma olmaksızın karar verir. Tek Hakemin duruşma yapılmasına karar verdiği durumda taraflara duruşma tarihi olarak belirlenen günden 15 gün önce bildirimde bulunması gerekir.
Klasik Tahkim usulünde Tek Hakem veya Hakem Kurulunun taraflara duruşma bildirimi yapması gereken tarih açıkça belirtilmemiş, ancak usul ekonomisi ilkesi kapsamında “makul bir süre öncesinde” olarak düzenlenmiştir.
4. Tahkim Süresi
Yukarıda da belirttiğimiz gibi, bir alternatif uyuşmazlık çözüm yolu olan Tahkim usulünün en önemli avantajı hızlı bir yargılama sunmasıdır. Bu nedenle ISTAC Tahkim Kuralları kapsamında Tek Hakem veya Hakem Kurulunun, görev belgesinin onaylandığının kendilerine bildiriminden itibaren 6 ay içerisinde uyuşmazlığın esası hakkında karar vermeleri ön görülmüştür. Bu durum Devlet mahkemelerindeki yargılama sürelerine kıyasla oldukça kısa kalmaktadır.
Seri Tahkim usulünde, lafzından da yola çıkarak, bu sürenin kısaltılması ve yargılamanın serileştirilmesi hedeflenmiştir. Kural olarak Tek Hakem, dosyanın kendisine havale edilmesinden itibaren 3 ay içerisinde uyuşmazlığın esası hakkında karar vermelidir. Tek Hakemin duruşmanın yapılmasına karar verdiği durumlarda son dilekçenin sunulduğu veya duruşmanın yapıldığı tarihlerden hangisi daha sonra ise, bu tarihten itibaren en geç 1 ay içinde uyuşmazlığın esası hakkında karar verilir.
[1] https://sozluk.adalet.gov.tr/Tahkim
[2] https://www.wipo.int/amc/en/arbitration/what-is-exp-arb.html
[3] International Chamber of Commerce Rules of Arbitration
[4] Istanbul Tahkim Merkezi Seri Tahkim Kuralları
ECY Hukuk ekibi olarak sizlere bu yazımızda Tahkim usulünden ve Seri Tahkim prosedürü ile aradaki farklılıklardan bahsettik. Uyuşmazlıklarınızın etkin ve ivedilikle çözümlenmesi için siz de Tahkim yolunu tercih edebilirsiniz. Belirtmek gerekir ki, Tahkim anlaşmalarının yapılması, uygulanması ve tüm Tahkim sürecinin yürütülmesi uzman danışmanlık gerektirmektedir. Bu noktada, ECY Hukuk olarak alanında uzman kadromuz ile sorularınızı cevaplamaktan ve sizlere hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktan memnuniyet duyarız.
