AV. MELİS ŞAHİN
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte, bireylerin internete ve dijital platformlara erişimleri artmış ve her yaştan kesim sosyal medya platformlarını kolaylıkla kullanmaya başlamıştır. Bu kullanımın günden güne yaygınlaşmasının sonucu olarak X, Facebook, Instagram, TikTok gibi sosyal medya platformlarında işlenen suçların sayısı da artmaya başlamıştır. Sosyal medya uygulamalarının bilinçsizce kullanımı sebebiyle toplumun çoğu, doğabilecek hukuki sorumlulukları göz ardı ederek paylaşımların yorum kısmına veya mesaj kutusu, e-posta gibi direkt ileti yoluyla hakaret içerikli ifadeler paylaşmaktadır. Bilinmesi gerekir ki paylaşılan her mesaj, gönderi veya yorum yüz yüze iletişim ile aynı hukuki nitelikte değerlendirilip bir kelime bile sorumlulukların doğmasına sebep olabilir.
Hakaret suçu hem yerel hukukumuzda hem de uluslararası mevzuatta düzenlenmiş olup, bireylerin hukuksal olarak şeref ve haysiyetleri koruma altına alınmıştır. Bir sözcüğün hakaret suçunu oluşturup oluşturmadığına ilişkin kanunda maddi unsurlara yer verilmekle birlikte Yargıtay’ın hakaret saydığı sözcükler de dikkate alınarak ceza mahkumiyeti verilir.
HAKARET NEDİR?
Kişinin, sadece birey olmasından kaynaklanan sahip olduğu birtakım hakları vardır. Bu haklar, kişilik hakları olarak nitelendirilip hem Türkiye Cumhuriyeti Anayasası hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında koruma altına alınmıştır. Hakaret eylemi, kişilik haklarına zarar verici niteliğe sahip olup, bireyin toplum içindeki saygınlığı ve itibarı hakarete uğraması sebebiyle zedelenebilmektedir. Bu hususlarla birlikte kişisel onur ve haysiyetine zarar veren, değerlerini hiçe sayan davranışların tamamı hakaret suçunu kapsamaktadır. Kişinin değerlerinin bu gibi eylemlerle aşağılanması, yok sayılması, mağdur edilmesi hem maddi hem de manevi tazmine hak kazandırmaktadır.
Hakaret eylemi, mağdurun yüzüne karşı işlenebileceği gibi gıyabında da işlenebilmektedir. Bu demek oluyor ki, mağdurun şahsen bulunmadığı ortamlarda kendisi hakkında gururunu, itibarını zedeleyici ifadeler kullanılması, huzurunda söylenmiş gibi kişilik haklarına zarar verecektir.
Hakaret suçunun çok geniş kapsamda kelimeler ile işlenebilmesi mümkündür. Bu sebeple bu kelimelerin hepsini içermemekle birlikte Yargıtay tarafından bazı hakaret sayılan kelimeler şunlardır: Şerefsiz, gerizekalı, salak, fahişe, hayvan, haysiyetsiz, hırsız, rüşvetçi, ahlaksız…
HAKARET SUÇUNUN HUKUKİ DEĞERLENDİRİLMESİ
Hakaret suçu 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun ” Şerefe Karşı Suçlar” başlığı altında 125 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Bu suç türünde, mağdur herkes olabilir, Kanun tarafından herhangi bir ayrım yapılmamıştır. Önemli olan husus yaşayan bir bireye karşı işlenmiş olması gerekliliğidir. Ölmüş olan bir kişiye hakaret edilmesi halinde farklı bir suç türü olan ” kişinin hatırasına hakaret ” suçu gündeme gelecektir. Kanun burada sadece sağ olan bireylerin değil, ölmüş olan bireylerin de değerlerini koruma altına almıştır.
Hakaret suçunun faili, Türk Ceza Kanunu’nun 125/1. Maddesindeki gereken şartları gerçekleştiren kişidir. İlgili hükme göre ” Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran” kişi hakaret suçunu işlemiş sayılacaktır. Maddenin lafzından anlaşılacağı üzere hakaret suçunun oluşması tek bir fiil ile değil; çeşitli şekillerde gerçekleşebilmektedir. Kullanılan ifadenin hakaret suçunu oluşturabilmesi için ilgili maddede gereken şartları Yargıtay’ın görüşüne de bakarak incelememiz gerekir. Yargıtay’a göre hakaret suçunun oluşması için mağdurun onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta ifadeler kullanılmış olmalıdır. Eğer bu ölçüt mevcut değilse ağır eleştiri niteliğinde sayılıp herhangi bir cezaya hükmolunmayacaktır.
Yargıtay, bu konuyla ilgili bir kararında, hakaret suçunun oluşabilmesi için davranışın kişiyi küçük düşürmeye yönelik olarak gerçekleşmesi gerektiğini belirtmiştir. Bir hareketin onur kırıcı olup olmadığı bazı durumlarda göreceli olup, zamana, yere ve duruma göre değişebileceğini karara bağlamıştır. Ayrıca Yargıtay’a göre, hakaret sayılacak sözlerin açıkça onur, şeref ve saygınlığı rencide edebilecek nitelikte olması gerekir. 1
SOSYAL MEDYA ÜZERİNDEN HAKARET SUÇUNUN İŞLENMESİ
Yukarıda açıklandığı üzere, teknoloji ile dijital dünyanın gelişmesiyle birlikte kişilerin internet ile sosyal medyayı aktif olarak kullanması, birçok suçun oluşmasına da zemin hazırlamıştır. Bu bölümümüzde en çok kullanılan sosyal medya platformları üzerinden hangi şekilde hakaret suçunun işlenmiş sayılacağı açıklanacaktır.
- Paylaşımların altına hakaret içerikli yorum yapmak:
Bireylerin paylaşmış olduğu fotoğraf veya gönderilerin altına onur, şeref ve saygınlığını rencide edici şekilde yorum yapmak, Türk Ceza Kanunu’nun 125/2. Maddesi hükmü uyarınca hakaret suçunu oluşturacaktır. İlgili hükümde hakaret fiilin, mağduru muhatap alan yazılı bir iletiyle işlenmesi halinde, 1. Fıkradaki ceza miktarı ile cezalandıracağı öngörülmüştür.
Yargıtay, bu konuyla ilgili bir kararında sanığın Facebook isimli sosyal paylaşım sitesinde bulunan hesabından mesaj yoluyla müştekiye hakaret etmesi biçiminde gerçekleşen eyleminde aleniyet unsurunun oluşma şeklinin sanığın paylaşımlarının herkes tarafından görülüp görülmeyeceği tartışılmaksızın yetersiz gerekçeyle 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 125/4. maddesinin uygulanmasının bozma nedeni olduğuna değinmiştir. 2
Yargıtay’ın bu konuyla ilgili bir diğer kararında ise Twitter’da gerçekleşen hakaret fiilinde aleniyet unsurunun oluşup oluşmadığı tartışılmadan hüküm kurulmasını bozma nedeni olarak tespit etmiştir. 3
Ayrıca, yine Türk Ceza Kanunu’nun 125. Maddesinin 4. Fıkrası uyarınca hakaret suçunun aleni olarak işlenmesi halinde verilecek olan cezada 1/6 oranında arttırım yapılacağı öngörülmüştür. Aleniyet unsuru, suçun kamuya açık bir alanda gerçekleşip gerçekleşmediğiyle ilgilidir. Aleniyet kavramına sosyal medya hesapları üzerinden herkesin görebileceği şekilde hakaret fiilini gerçekleştirmek dahil olduğu gibi Kanunda bu halde özel olarak daha ağırlaştırıcı bir yaptırım uygulanacağı da hüküm altına alınmıştır
- Bireye karşı hakaret içerikli bir gönderi paylaşmak:
Sosyal medya uygulamaları üzerinden gönderi paylaşılırken açık veya örtülü şekilde, mağdurun ismi verilmese dahi kim olduğu objektif olarak anlaşılabilmekte ise, hakaret suçu tamamlanmış sayılacaktır.
Yargıtay’ın konuya ilişkin bir kararında, sanığın, Twitter üzerinden milletvekili olan katılana hitaben yazdığı “sayın vekilim, …. gibi insan müsveddelerinin sizinle aynı sıfata sahip olmaları ne iğrenç” şeklindeki sözlerinin, muhatabın onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte olduğu ve hakaret suçunu oluşturduğu gözetilmeksizin yerinde olmayan gerekçeyle beraat kararı verilmesi, bozma nedeni sayılmıştır. 4
- Mesaj kutusu (DM) üzerinden hakaret içerikli mesaj atmak:
Sosyal medya uygulamalarının özel mesaj gönderme seçeneğinden veya WhatsApp, sms, e-posta gibi haberleşme uygulamalarından hakaret içerikli bir mesaj göndermek, sadece mağdurun görebileceği şekilde gerçekleştiğinden dolayı hakaret suçunun temel hali üzerinden ceza mahkumiyetine sebep olacaktır. Bireylerin mesaj üzerinden yazdıkları ifadeleri yüz yüze konuşurken olduğu gibi ciddiye almamaları, kanunu bilmemeleri hiç tahmin etmedikleri bir zamanda uzun süre öncesinde gönderdikleri bir mesajdan bile ceza almaktadır. Mağdur, fiili ve faili öğrenmesinden itibaren 6 ay içerisinde şikayetçi olduğu takdirde bu mesajlar ile birlikte yetkili cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunmalıdır.
- Hakaret içerikli bir tweeti retweet etmek:
Twitter üzerinden birisine hitaben hakaret etmiş bir kişinin paylaşımını kişinin kendi profilinde retweet ederek tekrar paylaşması, kullanıcıların hakareti içeren paylaşımını daha geniş bir kitleye ulaşımını sağladığı gerekçesiyle suç olarak kabul edilmiştir. Bu görüş, tarafımızca da daha hakkaniyetlidir.
Konuya ilişkin Yargıtay’ın bir kararında, sanığın, Twitter adlı sosyal paylaşım sitesinde diğer sanık tarafından paylaşılan tweeti retweetlediğinin, kamu görevlisine görevinden dolayı zincirleme şekilde hakaret suçunun unsurları gereği oluştuğu dikkate alınmadan, sanığın mahkumiyeti yerine beraat kararı verilmesi, bozma nedeni sayılmıştır. 5
Yargıtay’ın diğer bir emsal kararında ise, şüphelinin ad ve soyadının yazılı olduğu Twitter hesabından müştekiden bahsedilerek paylaşımlar (retweetler) yapıldığının anlaşılması karşısında; CMK’nın 170/2. maddesi uyarınca dosyadaki mevcut delillerin şüpheli hakkında hakaret suçunun işlendiği hususunda iddianame düzenlenebilmesi için yeterli şüphe oluşturduğu açık olarak değerlendirilmiştir. Şüphelinin eyleminin sabit olup olmadığı hususu, tüm kanıtların, mahkemece birlikte tartışılıp değerlendirilmesi sonucu belirlenmesi gerekmektedir. Şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karar ve bu karara itiraz sonucunda verilen itirazın reddine dair mercii kararı hukuka aykırı bulunmuştur. 6
Bu yazımızda çok geniş bir düzenlemeye sahip olan hakaret suçunun Yargıtay kararları çerçevesinde sosyal medya kullanılarak işlenme biçimlerini kaleme aldık. Hakaret suçunun oluşma biçimi tek bir şartla gerçekleşmediğinden bu konuda yasal düzenlemeleri bilmek ve sosyal medyayı bu şekilde kullanmak ilerde cezai yaptırımlarla karşılaşmamak adına oldukça önemlidir. İnternet üzerinden bilinçsizce ifadeler paylaşmanın sonucunda ilerde yargılanma riskiyle karşı karşıya kalınabileceği unutulmamalıdır.
1 (Yargıtay 4. Ceza Dairesi – 2013/38057 E. 2014/32649 K.)
2 (Yargıtay 18. Ceza Dairesi – 2019/11905 K.)
3 (Yargıtay 18. Ceza Dairesi –2019/4842 K.)
4 (Yargıtay 18. Ceza Dairesi –2019/1839 K.)
5 (Yargıtay 18. Ceza Dairesi 2015/10377 E. 2015/12777 K.).
6 (Yargıtay 18. Ceza Dairesi – 2019/1445 K.)
